BACCM Phần 1

Tính đến hiện tại, mình làm nghề BA được 8 năm, còn vai trò BA thì mình đã phải đảm nhiệm từ trước đó khá lâu, tính từ lúc mình bắt đầu làm sale và chân ướt chân ráo đi khởi nghiệp. Qua một quá trình bị xã hội vả vào mặt, mình được tiếp cận đến BACCM và nhận ra rằng dù làm bất kỳ công việc nào, mình cũng sẽ dính đến nó.

Trông đơn giản mà lằng nhằng không tưởng nhé.

Khi mới vào nghề, BA nên lựa chọn một điểm bắt đầu để từ đó dần dần tiếp cận cả 6 yếu tố. Mình tạm chọn xuất phát điểm là “Need”. Khi ấy, lối tư duy của mình được định hình như sau: khi phân tích nghiệp vụ, mình sẽ dựa vào nhu cầu để tìm ra các giải pháp sao cho phù hợp với hoàn cảnh, tạo ra giá trị cho các bên liên quan và thoả mãn sự thay đổi.

Với tư duy Business analysis như vậy thì…. Gia Cát Lượng chính là Business analyst ^^

Bây giờ thử phân tích từng Core concept.

Hãy cùng cố gắng hiểu sâu và phân tích ở mức độ chi tiết, vì mình muốn áp dụng BACCM không chỉ trong lĩnh vực IT BA (system analysis) mà còn ở nhiều khía cạnh trong cuộc sống, công việc, khởi nghiệp, xây dựng chiến lược kinh doanh hay phân tích mô hình doanh nghiệp.

1. Need

Need là gì? Problem or opportunity to be addressed - trích BABOK v3. (chung chung méo tả được)

Vậy là Need sẽ đi từ “vấn đề” hoặc “cơ hội”

Khi làm việc với các bên liên quan, họ thường không hiểu rõ “need” của chính bản thân mình là gì. Họ hay bị nhầm giữa “need”, “want”, và “demand”.

Ví dụ, ông khách hàng thức dậy và thấy đói, thì “Need” chính là việc ổng muốn ăn sáng. Sáng hôm đó ổng muốn ăn tôm hùm thì tôm hùm là “Want”. Nhưng ổng không đủ tiền nên lủi thủi đi mua cái bánh bao, thì bánh bao là “Demand”.

Cái mệt mỏi là các stakeholder cứ hay mô tả về “Want” trong khi điều BA cần ngâm cứu là “Need”.

Nếu “Need” được sinh ra từ “Change”: cần lưu tâm tới tháp Maslow để hiểu được lý do dự án/nghiệp vụ đó được sinh ra.

Có 5 loại Need mà chúng ta nên xem xét:

Nhu cầu sinh lý
Nhu cầu an toàn
Nhu cầu xã hội
Nhu cầu được tôn trọng
Nhu cầu được thể hiện

Mỗi loại nhu cầu nằm ở các cấp độ khác nhau và đáp ứng số lượng stakeholder khác nhau. Nếu dự án nào đáp ứng đúng và càng nhiều “Need” cho càng nhiều stakeholder thì dự án đó càng có giá trị. Ngược lại, những dự án đáp ứng “need” không rõ ràng hoặc hy sinh quyền lợi của stakeholder thường không bền vững.

Tháp Maslow cũng có thể được sử dụng trong nhiều quá trình đánh giá khác. Ví dụ, khi một sản phẩm hướng tới giải quyết một nhu cầu nào đó cho end user, thế nhưng những nhu cầu thấp hơn của chính end user đó vẫn chưa được đáp ứng, thì dĩ nhiên khả năng tiếp cận của end user với sản phẩm là không cao. Từ đây, ta có thể dần đánh giá được tính khả thi của sản phẩm.

Nếu “Need” sinh ra từ Stakeholders: BA sẽ liên tục thu thập và đào bới các requirement. Trong lúc này thì BA lại gặp rắc rối vì mỗi cá nhân thường không nói đủ những thứ mà họ muốn.

Ví dụ: khi mình mua nhà, bản thân mình sẽ có 5 loại need sau.

Stated need/spoken need: nhu cầu cụ thể và được nói ra (Mình muốn mua căn hộ chung cư với 2 phòng ngủ và 75m2, có bếp và giường)
Real need: nhu cầu phát sinh chỉ sau khi đã sử dụng được một thời gian, là nhu cầu thật sự của khách hàng nhưng họ lại chưa biết trước đó (Mình cần có 2 WC, giường đôi, ống thoát nước thải và ổ điện ở ban công để lắp máy giặt,...)
Unstated Needs: nhu cầu không cụ thể, nhưng vẫn cần được đáp ứng (Mình điều hòa công suất nhỏ vì phòng khách bé quá, có thể mình cần tư vấn)
Delight need: nhu cầu thỏa mãn: đây là những nhu cầu không cần phải đáp ứng, nhưng nếu được thì mình sẽ vui hơn nhiều (căn hộ chung cư của mình có bể bơi ở tầng 5 và vườn thượng uyển) ^^ ước gì nó có thật
Secret need: nhu cầu bí mật: mỗi khách hàng luôn có những nhu cầu bí mật và nếu đánh được vào nhu cầu này thì việc xây dựng sản phẩm, chốt sale sẽ hiệu quả hơn nhiều (mua nhà ở Hà Nội để sau này tiện lấy vợ Hà Nội)

Need là một yếu tố giải quyết được câu hỏi “tại sao lại sinh ra nghiệp vụ này?”. Thấu hiểu need là hiểu thị trường, xu hướng và các cơ hội.

2. Mối quan hệ của “Need” với các yếu tố còn lại là gì?

“Need” có thể được sinh ra khi có “Change”
“Need” cần được đáp ứng bởi “solution”
“Need” được chứa trong “Context”
“Need” sẽ đánh giá “Value” mà bạn tạo ra (có thể dùng tháp Maslow và dựa trên số lượng stakeholder bạn đáp ứng)

“Need” có thể đánh giá được sự tiềm năng của “Value”. Riêng về value mình sẽ phân tích tại bài sau và đề cập về giá trị thặng dư.